Vịnh Nha Trang có bao nhiêu đảo: Hòn Tre, Hòn Mun và rạn san hô

Vịnh Nha Trang là vịnh biển hở ở giữa tỉnh Khánh Hoà, được một vòng đảo đá granit che chắn phía ngoài, lớn nhất là Hòn Tre. Các đảo này là đỉnh của những khối núi ven biển bị biển nhấn chìm; giữa chúng là vùng nước trong, ấm, có rạn san hô phong phú vào loại bậc nhất ven bờ Việt Nam, trong đó cụm Hòn Mun là khu bảo tồn biển đầu tiên của cả nước.

Hình thể vịnh: núi chìm thành đảo

Đô thị Nha Trang nằm trên một dải đồng bằng nhỏ do sông Cái bồi, kẹp giữa các khối núi đá granit. Phía bắc là núi Cô Tiên và khối núi đâm ra biển ở Hòn Chồng; phía nam là những khối núi chạy ra biển ở vùng Cầu Đá. Ngoài khơi, các đảo xếp thành một vòng cung khép bớt phía đông của vịnh.

Về nguồn gốc, các đảo này cùng loại với núi trên bờ: những khối granit cứng, chịu bào mòn tốt, từng là đồi núi ven biển. Khi biển dâng sau băng hà cuối cùng, chân núi bị nhấn chìm, phần đỉnh còn lại thành đảo. Vì vậy nhìn từ xa, các đảo Nha Trang có dáng đồi tròn, sườn phủ cây bụi và lộ những tảng đá lớn bạc màu, khác hẳn những tháp đá vôi vách dựng ở Hạ Long.

Số đảo trong vịnh thường được nêu là khoảng 19 hòn lớn nhỏ, tuỳ cách tính các hòn đá nhỏ. Phần nước bên trong vòng đảo khá sâu ở giữa, nông dần về phía bờ và các cửa sông.

Sông Cái và hai cửa biển

Sông Cái Nha Trang bắt nguồn từ vùng núi phía tây tỉnh, chảy qua vùng Khánh Vĩnh, Diên Khánh rồi đổ ra vịnh. Gần biển, sông chia thành hai nhánh: nhánh chính ra cửa Lớn ở phía bắc thành phố, gần đồi Cù Lao nơi có tháp Bà Ponagar; nhánh phụ (sông Quán Trường) ra cửa Bé ở phía nam. Giữa hai nhánh là vùng đồng bằng châu thổ nhỏ, nơi đô thị Nha Trang phát triển.

So với sông miền Bắc, sông Cái ngắn và dốc, lũ lên nhanh rút nhanh vào mùa mưa cuối năm, mang theo cát thô hơn là bùn mịn. Cát này được sóng và dòng chảy dọc bờ trải ra thành bãi biển cát vàng chạy dọc thành phố. Nước đục của sông chỉ ảnh hưởng một vùng nhỏ quanh cửa và thường trong lại nhanh sau mùa lũ, nên phần lớn vịnh giữ được độ trong cao quanh năm.

Rạn san hô Hòn Mun và khu bảo tồn biển đầu tiên

Điều làm vịnh Nha Trang nổi bật trong địa lý biển Việt Nam là rạn san hô. Nước ấm quanh năm, trong, đáy đá và cát thô, ít phù sa là điều kiện mà san hô cần. Các khảo sát của Viện Hải dương học Nha Trang ghi nhận ở khu vực Hòn Mun hàng trăm loài san hô cứng, cùng rất nhiều loài cá rạn, thân mềm, da gai. Mức đa dạng ấy được đánh giá vào loại cao nhất ven bờ Việt Nam.

Năm 2001, Khu bảo tồn biển Hòn Mun được thành lập thí điểm, là khu bảo tồn biển đầu tiên của Việt Nam, bao gồm vùng nước quanh nhiều đảo phía nam vịnh. Khu bảo tồn chia vùng: vùng lõi cấm khai thác, vùng đệm cho phép một số nghề truyền thống, vùng phát triển cho các hoạt động khác. Đây là mô hình được nhân rộng sau đó ở Cù Lao Chàm, Phú Quốc, Côn Đảo và nhiều nơi khác.

Vì sao rạn san hô ở đây dễ tổn thương

San hô Nha Trang chịu ba sức ép cùng lúc. Một là nước đục và chất dinh dưỡng từ sông, đô thị và lồng bè nuôi trồng, làm tảo phát triển phủ lên san hô. Hai là khai thác quá mức trong quá khứ, kể cả đánh bắt huỷ diệt và lấy san hô làm đồ lưu niệm. Ba là các đợt nước biển nóng bất thường gây tẩy trắng san hô, hiện tượng xảy ra ở nhiều vùng biển nhiệt đới. Rạn san hô có thể phục hồi nếu sức ép giảm đủ lâu, và vài khu vực trong vùng lõi đã cho thấy dấu hiệu đó.

Đảo yến và vách đá ngoài khơi

Các đảo đá phía ngoài vịnh Nha Trang có vách dốc, nhiều hang hốc do sóng khoét theo khe nứt của đá granit. Đây là nơi làm tổ của chim yến hàng (yến đảo), loài chim dùng nước bọt dính để xây tổ trên vách hang tối. Nghề khai thác yến sào ở Khánh Hoà có từ nhiều thế kỷ, gắn với các đảo đá này; tổ yến được khai thác theo mùa sau khi chim non đã rời tổ.

Sự hiện diện của chim yến phụ thuộc hoàn toàn vào địa hình: cần hang tối, ẩm, ít bị quấy rầy, ở đảo đá có vách cao. Đó là một ví dụ rõ về việc địa chất quyết định đời sống: không có khối granit nứt nẻ đứng giữa biển thì không có nghề yến.

Đời sống quanh vịnh theo địa hình

Vòng đảo chắn sóng giúp mặt vịnh tương đối êm, nên trên các vũng kín sau đảo từ lâu có làng chài và lồng bè nuôi tôm hùm, cá mú. Các vũng ở phía nam Hòn Tre như Bích Đầm, Đầm Bấy là nơi nước lặng nhất. Trên đảo, nước ngọt là giới hạn lớn: đá granit thấm nước kém, đất mỏng, suối nhỏ và khô vào mùa nắng, nên làng trên đảo thường nhỏ, sống dựa vào biển.

Khí hậu ở đây chỉ cần nhắc một ý gắn với địa hình: dãy núi phía tây che bớt gió mùa tây nam, mùa mưa đến muộn vào cuối năm cùng gió đông bắc, nên phần lớn thời gian trong năm vịnh nắng, ít mưa, nước trong.

Góc nhìn hôm nay

Vịnh Nha Trang là nơi hiếm hoi mà một thành phố đông dân nằm sát một vùng rạn san hô có giá trị bảo tồn cao. Sự gần gũi ấy vừa là thuận lợi (dễ nghiên cứu, dễ giáo dục) vừa là áp lực (nước thải, xây dựng ven biển, giao thông thuỷ). Lắng đọng bùn đất từ công trình trên đảo và sườn núi ven biển là mối lo được nhắc đến nhiều, vì san hô chết nhanh khi bị phủ bùn.

Muốn tìm hiểu thêm:

• Bảo tàng Hải dương học của Viện Hải dương học Nha Trang ở cảng Cầu Đá có hàng nghìn mẫu sinh vật biển, bể nuôi và mẫu san hô, là chỗ tốt nhất để hiểu rạn san hô trước khi ra đảo.
• Tư liệu của Ban quản lý Vịnh Nha Trang và Khu bảo tồn biển Hòn Mun về phân vùng bảo tồn và các loài trong rạn.
• Nếu ra đảo, thay vì chỉ ngắm, để ý loại đá: đá granit hạt to trên bờ đảo, đá sẫm màu ở Hòn Mun, và cách san hô chỉ mọc dày ở phía ít bùn.